Zamonaviy o’quv texnik o‘quv qo‘llanmalari va ularning tasnifi.

 Tayanch tushunchalar: Vosita, ta’lim vositalari, elektron ta’lim resurslari, vebinar, video ma’ruza.

 Zamonaviy o'qitish vositalari bilim olish, ko'nikmalarni shakllantirish manbai hisoblanadi. Bularga ko'rgazmali qurollar, darsliklar, didaktik materiallar, uskunalar, laboratoriyalar kiradi. "Zamonaviy o'quv vositalari" tushunchasi boshqa tarkibiy qismlar bilan bir qatorda o'quv jarayonining tarkibiy qismlaridan biriga murojaat qilish uchun ishlatiladi. O'qitish vositalari o'qituvchining axborot va boshqaruv funktsiyalarini amalga oshirish uchun juda muhimdir. Ular o'quvchilarning bilim jarayonlarini rag'batlantirish va qo'llab-quvvatlashga yordam beradi, o'quv materialining ko'rinishini yaxshilaydi. Bu turdagi ta’lim resurslari, o'rganilayotgan hodisa to'g'risida eng aniq ma'lumotlarni taqdim etadi, ta’lim oluvchi mustaqil ishni kuchaytiradi va uni individual sur'atda olib borishga imkon beradi.

 Zamonaviy ta'lim vositalari insonning ustuvorligiga qaratilgan bo'lib, uning rivojlanishi ta'limning asosiy qiymati va eng muhim natijasi bo'lishi kerak. Ushbu yangi ta'lim tizimlari uning rivojlanishining turli yo'nalishlarida namoyon bo'ladi: uzluksiz ta'lim tizimini qurishda, shaxsga yo'naltirilgan ta'lim, muqobil ta'limning yangi shakllarining paydo bo'lishi, ta'lim mazmunini shakllantirishga innovatsion yondashuvlarni ishlab chiqish, yangi axborot-ta'lim muhitini yaratish, samaradorligi va sifatini oshirishga, o'quvchilarni axborot jamiyati sharoitida ishlashga va hayotga tayyorlashga qaratilgan, o'quv vaqtini sezilarli darajada qisqartirishi va sifatini oshirishi mumkin bo'lgan o'quv vositalaridir.

 Vosita - texnika, biror narsaga erishish uchun harakat qilish usuli; har qanday faoliyatni amalga oshirish uchun vosita (ob'ekt, qurilmalar to'plami).  Shaxsiy kompyuterlar va axborot texnologiyalarining paydo bo'lishi munosabati bilan o'quv vositalari ham sezilarli darajada o'zgardi, bu ularning pedagogik tizimdagi funktsiyalarini sezilarli darajada o'zgartirdi va yangi pedagogik samaraga erishishga imkon berdi. Zamonaviy ta'lim vositalari ta'lim sohasini tezda o'zgartiradi va ta'lim jarayoniga bevosita ta'sir qiladi. Agar ilgari talabalar faqat qog'oz ommaviy axborot vositalarida o'qishgan, kutubxonalarga borishgan, faqat kitoblar bo'yicha ilmiy ishlar yozishgan bo'lsa, endi hamma narsa tubdan o'zgardi. Ta’lim oluvchilar zamonaviy o'quv vositalaridan telefonlar, elektron kitoblar, Internet-resurslar va boshqalardan faol foydalanadilar.

 Hozirgi kunda rivojlangan ta’lim vositalaridan biri bu “Elektron ta’lim resurslari” bo‘lib, Elektron ta’lim resursi bu- o‘zida axborotni matn, rasm, video raqamli ko‘rinishda ko’rinishida taqdim etuvchi vosita sanaladi. ETR deganda elektron shaklda taqdim etilgan va ta'lim jarayonini ta'minlash uchun mo'ljallangan, shu jumladan masofaviy ta'lim texnologiyalaridan foydalangan holda o'quv xarakteridagi tizimlashtirilgan ma'lumotlarni o'z ichiga olgan materiallar va vositalar tushuniladi.

 Elektron ta’lim resurslarini zamonaviy turlarini ko’rib chiqamiz:

-  vebinar (Internet texnologiyalaridan foydalangan holda tashkil etilgan virtual seminar; talaba ma'ruza qiladi, tinglovchilar savollar berishadi, talaba javob beradi);

-  video-konferensiya (kompyuter texnikasining apparat-dasturiy vositalari orqali Real vaqt rejimida interaktiv axborotni masofadan turib qayta ishlash, uzatish, konvertatsiya qilish va taqdim etishni ta'minlaydi; boshqaruv ma'lumotlarini uzatishni hisobga olgan holda Real vaqt rejimida audio video axborot almashinuvi amalga oshiriladi);

- virtual maslahat (turli xil interfaol o'quv materiallarini o'rganishda talabalarning mustaqil ishlarini tashkil qilishda eng ko'p ishlatiladigan o'quv vositalaridan biri);

-  video ma'ruza (video suratga olish orqali amalga oshiriladigan ma'ruza; ma'ruzaning ushbu turi qisqartirilgan, ma'ruza materialini o'qitish jarayonida tasvirlangan diagrammalar, jadvallar, fotosuratlar va videofilmlar bilan to'ldirilgan;

 Shuni ta'kidlash kerakki, zamonaviy axborot vositalari va ommaviy kommunikatsiyalar an'anaviy ma'ruzani o'rnini bosa olmaydi, ammo interfaol o'quv vositalari orqali ma'ruza yanada moslashuvchan bo'lib, o'rganilayotgan ilmiy intizomning xususiyatlarini, tinglovchilarning o'ziga xos xususiyatlarini va bilishning psixologik qonuniyatlarini, eshitilgan narsalarni qayta ishlashni, uning shakllanishiga ta'sirini hisobga oladi.

 Axborot kompyuter texnologiyalari bilan ishlash o'qituvchi tomonidan on-layn rejimida Internet texnologiyalaridan foydalangan holda vazifalarni ishlab chiqishni o'z ichiga oladi. Mustaqil ish uchun topshiriqlar quyidagilarga yo'naltirilishi mumkin: 

1) ta’lim oluvchilar tomonidan ma'lumot qidirish, ma'lumotlarni qidirish va qayta ishlash vazifalari; 

2) tarmoqdagi o'zaro aloqalarni tashkil qilish uchun; 

3) veb-sahifalarni yaratish vazifalari; 

4) loyihalarni amalga oshirish.

 O'quv vositalari - bu pedagogik ishlarga jalb qilingan ma'naviy va moddiy madaniyat ob'ektlari va asarlari to'plami (ko'rgazmali qurollar, tarixiy, badiiy va ilmiy-ommabop adabiyotlar, o'quv va o'quv ishlab chiqarish uskunalari, ommaviy axborot vositalari va boshqalar). O'quv jarayonida zamonaviy o'quv vositalaridan foydalanish o'quv materialini idrok etishning ravshanligi va ergonomikasini oshirishga imkon beradi, bu esa o'quv motivatsiyasi va o'qitish samaradorligiga ijobiy ta'sir qiladi.

  O'qitish vositalari deganda o'quv jarayonining turli xil materiallari va vositalari tushunilishi kerak, ulardan foydalanish tufayli belgilangan o'quv maqsadlariga yanada muvaffaqiyatli va oqilona qisqartirilgan vaqt ichida erishiladi. Didaktika nuqtai nazaridan o'quv vositalarining asosiy maqsadi kursda taqdim etilgan ma'lumotlarni o'zlashtirish jarayonini tezlashtirishdir. Bir qator omillarga qarab, turli xil vositalar o'quv jarayoniga kiritilishi yoki aksincha tanlov bosqichida rad etilishi mumkin.  O'quv vositalarini tanlash quyidagilar bilan belgilanadi:

dars yoki darsning vazifalari;

o'quv materialining mazmuni;

qo'llaniladigan o'qitish usullari;

o'qituvchining afzalliklari.

 O'quv vositalarini alohida guruhlarga ajratish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan bir nechta muhim omillar mavjud:

talabaga ta'sir qilish tabiati bo'yicha:

vizual: slaydlar, xaritalar, maketlar, ko'rgazmali qurollar, filmlar;

ovoz: audio yozuvlar;

audiovizual: video yozuvlar, AKT taqdimotlari;

qiyinchilik darajasi bo'yicha

kelib chiqishi bo'yicha:

- tabiiy: yovvoyi tabiatdan olingan narsalar;

- ramziy: ular ramzlar va belgilar yordamida haqiqatni ifodalaydi;

- texnik vizual va audiovizual vositalar.

 

Savol va topshiriqlar:

1.    Zamonaviy o‘quv qo‘llanmalar turlari va ularning imkoniyatlari?

2.    Vebinar texnologiyasining imkoniyatlari?

Mustaqil ish topshiriqlarini tayyorlaganda nimalarga e’tbor berish zarur?