Raqamli jamiyat 

Tayanch tushunchalar: raqamli jamiyat, Buyumlar interneti, Suni’y intelekt, alfa va betta avlodlar. 

Raqamli jamiyat asosan simsiz aloqa va telekommunikatsiya tizimidagi ilg’or tizimlar va yechimlar bilan shugullanadi. Raqamli jamiyat asosan raqamli vositalar va texnologiyalarni to’g’ri qo’llab quvvatlash bilan iqtisodiy rivojlanishning yangi tushunchalaridan biri bo’lgan axborot bilim va raqamli mahsulotlarga bog’liq bo’lgan raqamli iqtisodiyot bilan bog’liq. Raqamli jamiyat asosan jamiyat texnologiya va kontenti o’z ichiga olgan turli manfatdor tomonlarga bog’liq. So’ngi vaqtlarda raqamli jamiyat “Buyumlar internet” IOT, bulutli texnologiyalar, Big data (kata hajimdagi ma’lumotlar), 5G, Sun’iy intelekt AI, Virtual borliq kabi tushunchalarni qamrab olmoqda. Ushbu tushunchalarga izzoh berib o’tsak: Buyumlar internet IoT – bu bir-biriga noyob identifikatorlar (Unique ID UID) bilan bog’langan hisoblash moslamalari, mexanik va raqamli mashinalar, ob’ektlar, hayvonlar yoki odamlar tizimi bo’lib, ular insonning yordamisiz tarmoq orqali ma’lumotlar inson-inson o’zaro ta’siriga ehtiyoj sezmasdan tarmoq orqali ma’lumotlarni mustaqil uzatish imkoniyatini beradi. Buyumlar internetiga misol tariqasida inson yuragiga o’rnatilgan monitorni, qishloq xo’jaligida chorva mollari tanasiga kiritilgan biochiplarni, avtomobillarga xavfsizlikni ta’minlash uchun datchiklarni misol qilib keltirsak bo’ladi. IoT ekotizimi o’z muhitidan olgan ma'lumotlarni yig'ish, yuborish va qayta ishlash uchun protsessorlar, sensorlar va aloqa uskunalari kabi o’rnatilgan tizimlardan foydalanadigan aqlli, Internetga ulangan qurilmalardan iborat. IoT qurilmalari IoT shlyuziga yoki boshqa chegara qurilmasiga ulanish orqali to’plangan sensorlar ma'lumotlarini almashadilar, bu erda ma'lumotlar tahlil qilish uchun bulutga yuboriladi yoki mahalliy tahlil qilinadi. Ba'zan ushbu qurilmalar boshqa tegishli qurilmalar bilan o’zaro aloqada bo’lib, ular bir-biridan olgan ma'lumotlari asosida ishlaydi. Qurilmalar ishning katta qismini inson aralashuvisiz bajaradi, garchi odamlar qurilmalar bilan o’zaro aloqada bo’lishlari mumkin, masalan, ularni sozlash, ko’rsatmalar berish yoki ma’lumotlarga kirish. Buyumlar internet juda soda konsepsiya hisoblanadi unda ma’lumotlar dunyodan olinadi va internet tarmog’i orqali o’zaro bog’lanadi. Ushbu texnologiya ekotizimining asosiy tarkibiy qisimlari 4 ta bo’lib ular (2.1 rasm- Iot komponentlari):

Sensorlar/qurilmalar: ular atrof-muhitdan ma’lumot to’plashda yordam beradi (hatto eng kichik ma’lumotlar ham to’planadi). Ushbu ma’lumot oddiy (masalan, haroratni o’lchash) yoki murakkab bo’lishi (qurilmalar eshigini ochish uchun yuzni aniqlash sodir bo’lganda) mumkin. Qurilmalar atrofdagi narsalarni aniqlash uchun bir-biriga ulangan bir nechta qurilma sensorlariga ega bo’lishi mumkin. Eng sodda ko‘rinishi bu ular joylashtirilgan muhitdan ma'lumotlarni tanlash va to’plash jarayoni bo’ladi. Ulanish: hozircha biz ma'lumotlarni to'pladik, endi ularni bulutli infratuzilmaga yuborish kerak, ammo buning uchun ommaviy axborot vositalari kerak. Shunday qilib, biz sensorlarimizni uyali tarmoq, Wi-Fi, Bluetooth va boshqa Wan-lar yordamida ulashimiz mumkin. Har bir tarmoq o'ziga xos xususiyatlarga ega va ular iste'mol qiladigan quvvat, ularning diapazoni va ular ishlaydigan tarmoqli kengligi o'rtasida o'zaro kelishuvlarga ega. Shuning uchun, eng mos ulanishni tanlash Ios tizimi uchun eng muhimdir. Ma'lumotlarni qayta ishlash: hozirgacha biz ma'lumotlarni to'pladik va bulutga yubordik, endi ularni qayta ishlaymiz. Bu oddiy (masalan, qurilmadagi haroratni tekshirish) va murakkab turiga (masalan, yuzni aniqlash tizimi uchun to'g'ri yuzni aniqlash). Foydalanuvchi interfeysi: biz hozirgacha ma'lumotlarni yig'dik, yubordik va qayta ishladik, shuning uchun biz qayta ishlangan ma'lumotlarni oxirgi foydalanuvchiga taqdim etamiz. Bunga signalni faollashtirish yoki foydalanuvchiga xabar yuborish orqali erishish mumkin. Shuningdek, biz foydalanuvchi IOT tizimini faol ravishda tekshirishi mumkin bo'lgan interfeysga ega dastur/veb-saytni ishlab chiqishimiz mumkin. Buyumlar internet hozirgi kunda ko‘plab sohalarda qo’llanilib kelinmoqda (2.2-rasm buyumlar internetining qo’llanilish sohalari) ushbu sohalar turli masalalarni inson omilisiz hal qilish o‘z vaqtida texnik muammolarni hal qilish iqtisodiy barqarorlikga erishish uchun o‘z natijalarini berib kelmoqda.

Bulutli texnologiyalar – bu Suniy intelekt AI – ) Sun’iy intellekt - bu aqlli tizimlarning an’anaviy ravishda inson vakolatiga kiruvchi ijodiy funksiyalarni bajarish xususiyatiga ega aqilli mashinalar va aqilli kompyuter dasturlarini yaratish texnologiyasi. 5G – ushbu texnologiyaga toxtalishdan oldin ushbu texnologiyaning tarixiga toxtalib o’task biz bilamizki ilk mobil aloqa AQSH da 70 – yillar boshida Motorolla kompaniyasi tomonidan joriy qilingan. 1G -1 Generation (yoki 1-G 1- avlod) simsiz telefon texnologiyalari va mobil telekommunikatsiyalarning birinchi avlodidir. Bular 1980-yillarda joriy etilgan va 90-yillarning boshlarida yanada rivojlangan 2G raqamli texnologiyasi bilan almashtirilgan analog telekommunikatsiya standartlari. Bu analog standart bo'lib, signal sifati pastligi, texnologiya bilan mos kelmasligi kabi juda ko'p kamchiliklarga ega. Eng keng tarqalgan standartlar quyidagilar edi: AMPS-faqat Amerika qo'shma Shtatlarida, Avstraliya, Kanada va Janubiy Amerikaning ayrim mamlakatlarida qo'llanilgan; TACS-asosan rivojlangan Evropa mamlakatlarida (Buyuk Britaniya, Ispaniya, Italiya va boshqalar) ishlatilgan.; NMT-Shimoliy Evropa mamlakatlarida-Skandinaviyada faoliyat yuritgan; TZ - 801-faqat Yaponiya tarmog'i. Analog tarmoqlardan tijorat maqsadlarida foydalanish Yaponiyada topilgan, keyin ishga tushirish Skandinaviya mamlakatlarida amalga oshirilgan. Keyinchalik AQShda standartlarni qo'llash va birlashtirish uchun tijorat yechimi topildi. 2G (yoki 2-G) - bu ikkinchi avlod uyali aloqa tarmog'ining qisqartmasi. 2G uyali aloqa tarmoqlari 1991 yilda Radiolinja (hozirgi Elisa Oyjning bir qismi) tomonidan Finlyandiyada GSM standartida tijorat maqsadida ishga tushirilgan. 3G (3 – avlod) - bu simsiz telefon aloqasining uchinchi avlodining qisqartirilgan nomi bo'lib, u avvalgi 2G texnologiyalarining rivojlanishi natijasida hosil bo’ldi, u yuqori tezlikda ma'lumotlarni uzatish, multimedia xizmatlaridan foydalanish, "uzluksiz" Rouming kabi ilg'or simsiz texnologiyalar bilan ajralib turadi. Yangi 3G texnologiyasini yaratish bo'yicha barcha ishlar to'qsoninchi yillarning boshlarida amalga oshirila boshlanganiga qaramay, dunyo uchinchi avlod tarmog'i haqida faqat 2000-yillarning boshlarida bilib oldi. 

Yangi texnologiya CDMA standartiga asoslangan bo'lib, u bir nechta kodlarni ajratish bilan kirishga imkon beradi. 3G avlodi bir vaqtning o'zida beshta UMTS/WCDMA, CDMA2000/IMT-MC, TD CDMA/TD-SCDMA, DECT va UWC-136 standartlarini o'z ichiga olgan, ular orasida eng keng tarqalgani UMTS/WCDMA (ushbu standart Rossiya Federatsiyasida eng mashhur bo'ldi) va CDMA2000/IMT - MC. 4G-bu to'rtinchi avlod aloqasi, bu erda "G" "avlod" degan ma'noni anglatadi. LTE va WiMax 4G tarmoq standartlariga aylandi LTE-bizga tanish bo'lgan GSM/UMTS-ning o'ziga xos izdoshi. Dastlab, LTE yangi avlod tarmog'iga tegishli emas edi, lekin asta - sekin ma'lumotlarni uzatishning yanada takomillashtirilgan texnologiyalari tufayli u 4G tarmog'ining asosiy standarti deb hisoblana boshladi. LTE standartidagi ma'lumotlarni uzatish mumkin bo'lgan maksimal tezlik (nazariy jihatdan) 326,4 Mbit/s ni tashkil qiladi. Haqiqiy tezlik o'zgarishi mumkin va ko'plab omillarga bog'liq. Megafon operatorining LTE chastotalari uchun eng katta diapazon kengligi (mos ravishda 40 MGts va 300 Mbit/s). Qolganlari uchun diapazonning kengligi 10 MGts dan oshmaydi, bu 75 Mbit/s ga to'g'ri keladi. WiMAX-mobil ma'lumotlarni uzatish uchun simsiz standartni davom ettiradi. Bugungi kunda ushbu standartning bir nechta versiyalari mavjud - ular harakatsiz abonentlar uchun mo'ljallangan, shuningdek mobil versiyalar - harakatda bo'lgan abonentlar uchun. 5G deganda mobil aloqaning yangi avlodi tushuniladi. 5G simsiz texnologiyasi yuqori darajadagi ko'p Gbit/s tezlikni, Ultra past kechikishni , katta ishonchlilikni, katta tarmoq o'tkazuvchanligini, yuqori darajadagi mavjudlikni va ko'proq foydalanuvchilar uchun yanada izchil foydalanuvchi interfeysini ta'minlash uchun mo'ljallangan. Yuqori mahsuldorlik va yuqori samaradorlik foydalanuvchilarning imkoniyatlarini kengaytiradi va yangi sohalarni birlashtiradi. 5G-bu birlashtirilgan, yanada funktsional radio interfeysi. U yangi avlod foydalanuvchi tajribasini taqdim etish, yangi tarqatish modellarining imkoniyatlarini kengaytirish va yangi xizmatlarni taqdim etish uchun ilg'or imkoniyatlar bilan ishlab chiqilgan. Yuqori tezlik, yuqori ishonchlilik va kichik kechikish bilan 5G mobil ekotizimni yangi sohalarga kengaytiradi. 5G har bir sohaga ta'sir qiladi, xavfsizroq transport, masofaviy sog'liqni saqlash, aniq dehqonchilik, raqamli logistika va boshqalarni amalga oshiradi. 

Virtual borliq (VR) – texnik vositalar bilan yaratilgan insonga sezgi organlari orqali: ko‘rish, eshitish, teginish va boshqalar ta’sir ko‘rsatadigan dunyo. Reallik sezgilarining ishonarli majmuasini yaratish uchun real vaqtda virtual reallik xususiyatlari va reaksiyalarining kompyuter sintezi amalga oshiriladi. Kengaytirilgan haqiqat (AR) atamasi 1990 yilda Boeing Tomom Kodelom tadqiqotchisi (Tom Caudell) tomonidan ilgari surilgan. Pol Milgram (Paul Milgram) va Fumio Kishino (Fumio Kishino) tushunchalarida kengaytirilgan haqiqat aralash haqiqatning bir qismi bo‘lib, uni gibrid voqelik (hybrid reality) deb ham atashadi. Ushbu konsepsiya 1994 yilda taklif qilingan. Ammo, 2016 yildan boshlab, Microsoft o‘zining "HoloLens" mahsulotini sotishda "aralash haqiqat" atamasidan faol foydalanishni boshladi. Va endi, ba’zi ekspertlar (jihozlarni etkazib beruvchilar) shartlarni quyidagicha tasniflaydilar: Kengaytirilgan haqiqat - har qanday qurilmalarning ekrani orqali har qanday raqamli ma’lumotlarni (rasmlar, video, matn, grafika va boshqalar) proeksiyalash. Natijada, real dunyo sun’iy elementlar va yangi ma’lumotlar bilan to‘ldiriladi. Bu odatiy smartfon va planshetlar, kengaytirilgan reallik ko‘zoynaklari, statsionar ekranlar, proeksion moslamalar va boshqa texnologiyalar uchun dasturlar yordamida amalga oshirilishi mumkin. 

Aralash boqiylik (MR) – ushbu texnologiya foydalanuvchi va virtual muhit o‘rtasida qaytar aloqa o‘rnata oladi. Foydalanuvchi nafaqat raqamli muhitni kuzatadi ba’lki raqamli muhit unga javob ham qaytaradi. 

Raqamli jamiyat konseptsiyasini ifolovchi turli tushunchalar mavjud bo’lib ularga “Aqilli shahar”, “Aqilli dexqonchilik”, “Aqilli uy”, “Aqilli korxona” kabi tushunchalar va ko’plab sohalardagi kengaytirilgan xizmatlar misol bo’la oladi. 

 Aqilli shahar – Aqlli shahar g'oyasi resurslarni samarali boshqarish va taqsimlash uchun IoT bilan birga kompyuter va kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanadi Aqilli uy – Uy xo'jaliklariga tatbiq etiladigan IOT qurilmalari energiyani tejaydigan va uy sharoitida qulayliklar yaratish uchun ishlatilishi mumkin. IoT yordamida "aqlli uy" tarmog‘ini tashkil etish va u yordamida konditsionerning haroratidan tortib, eshikka kirishda eshitiladigan musiqagacha smartfonda boshqarish mumkin. 

 Aqilli dexqonchilik – Qishloq xo'jaligida IOTga asoslangan “aqlli dehqonchilik” tizimlari, masalan, sensorlar yordamida ekin maydonlarining yorug'ligi, harorati, namligi va tuproq namligini kuzatishda yordam beradi. IoT sug'orish tizimlarini avtomatlashtirishda ham muhim ahamiyatga ega. 

 Aqilli korxona –IoT texnologiyalarining keng miqyosda qo'llanilishi, korxonalarning iqtisodiy jihatdan о‘sishiga yordam berishi mumkin. Masalan, ofis binolariga datchiklar o'rnatilishi va ular lift harakatini yoki umumiy energiya sarfini kuzatishi mumkin. IoT-ni korxonalarda qo'llash bilan ishlab chiqaruvchilar takrorlanadigan vazifalarni avtomatlashtirishi hamda butun ishlab chiqarish jarayonining istalgan qismida ma'lumot olishlari mumkin. 

Texnologiyalar rivoji insonlarga ta’siri natijasida turli avlodlar paydo bo‘lmoqda. Avlodlar nazariyasi - bu tarixdagi vaqt tsikllari va ular bilan bog'liq xarakterli xususiyatlarning tavsifi, shuningdek, ma'lum xronologik davrlarda tug'ilgan odamlarning qarashlari. Nazariyani bilish ishdagi hamkasblar, ota -onalar yoki bolalar bilan muloqot qilishda foydali vosita bo'ladi. Nazariyaning paydo bo'lishi - bu vaziyatga ta'sir etuvchi omillardan biri bu dunyodagi iqtisodiy "burilish" dir: ko'tarilish, inflyatsiya, barqarorlik, defolt va yangisi. Har bir vaqtinchalik hodisa natijasida ko'pchilikning odatdagi qulaylik darajasi o'zgaradi, kasblar va sanoat kompaniyalari paydo bo'ladi yoki yo'qoladi, jamiyat ehtiyojlari ko'tariladi yoki pasayadi. Ma'lum bir xronologik intervaldagi har bir o'zgarish yoshlarning hayot haqidagi qarashlarining shakllanishiga ta'sir qiladi. Biroq, oldingi avlodning qiymat tizimi deyarli o'zgarishsiz qolmoqda. Ko'pincha, avlodlar o'rtasida yoshga bog'liq tushunmovchiliklar paydo bo'ladi. Biz bolalarimiz va ota -onalarimiz bilan jiddiy sabablarga ko'ra ham, mayda -chuyda narsalar uchun ham kurashamiz. Butun dunyodagi psixologlar bu muammoni ko'p yillar davomida o'rganishgan. Bu mavzu bo'yicha juda ko'p xulosalar bor, lekin savol hali ham ochiq: nima uchun yosh farqi (10 - 20 yosh) bilan tug'ilgan odamlar orasida hayotga bo'lgan qarashda bunday katta farq bo'lishi mumkin. Zamonaviy dunyoda, X, Y, Z avlodlari o'rtasidagi farqning yana bir muhim omili - bu ilm -fan, texnologiya va axborot uzatish usullarining rivojlanishi. Asta -sekin, moddiy va virtual olam o'rtasidagi farq o'chiriladi. Binobarin, jamiyat hayotida doimiy o'zgarishlar muqarrar. Oddiy so’z bilan aytganda avlod bu bir xronologik davirda tugilgan bir davirda bir xil sharoitda ulg’aygan odamlarning ijtimoiy guruhi bo’lib, Nazariyaning ma'nosi shundaki, har 20-25 yilda dunyoqarashi o'tmishdoshlarining e'tiqodiga o'xshamaydigan odamlar tug'iladi. Uning asosiy vazifasi - yosh farqi katta bo'lgan odamlar o'rtasida tushunmovchilik sabablarini tushuntirish va shu bilan ularning har biri bilan muloqot qilish usullarini ochib berishdr. Siz allaqachon tushunganingizdek, avlodlar turlari o'rtasida ko'plab masalalar bo'yicha qarashlar va idroklarda farqlar mavjud. Shuning uchun kimning kimligini tushunish uchun ular orasidagi vaqt oralig'ini bilish muhim. X, Y, Z va boshqalar, yil bo'yicha:

• eng katta avlod (1901 - 1925); 
• jim avlod (1925 - 1944); 
• baby bumer avlodi (1944 - 1967); 
• X avlod (1967 - 1984); 
• Y avlodi  Miliniallar (1984 - 2000); 
• Z avlod (2000 yildan to hozrgi kunga qadar); 

 Bu avlodlarning paydo bo’lishi iqtisodiyot bilan bir qatorda information texnalogiyalarning rivojlanishi bilan bog’liq. Ularning xarakterlarining ayrim qisimlariga aynan information texnalogiyalarning rivojlanish bosqichlarining rivojlanish surati ta’sir ko’rsatgan desak mubolag’a bo’lmaydi. X avlod bu avlod vakillri insonlar biln muloqatga tez kirishuvchan bo’ldilr. Bu avlod davrida information texnalogiyalar rivojlanishi endi boshlanayotgan inson hayotiga uyali aloqa kompyuter degan zamonaviy qurilmalar kirib kelgan ammo ulardan foydalanish hali yuqori nuqtaga yetib ulgurmagan edi. Shu sababli ham bu insonlar uchun vaqt faktori eng qimmatli omil sanaladi. Ular ishda ham hayotda ham o’suvchan kata hajimdagi ma’lumotlarni qayta ishlay oladilar. Y avold vakillari bizga ma’lumki bu yillarda internet ya’ni butun jaxon o’rgimchak to’ri insoniyat hayotiga jadl suratda kirib kelgan bu imkoniyatdan ular juda yaxshi foydalanganlar va hozirda ular ro’yxatdan o’tmagan ijtimoiiy tarmoqni toppish juda mushkul. Psixologik nuqtai nazardan ular oldingi avlodga nisbatan inson bilan yuzma yuz muloqat qilish bilan bir qatorda ijtimoiy tarmoqlar yordamida muloqat qilishni ham birdek maqul ko’radilar va ularda virtual tarmoqlardagi hayot va real hayot tushunchalari o’rtasida to’siq mavjud. Z avlod vakillari vaqtida esa internet kompyuter texnalogiyalari mobil texnalogyalar rivojlndi va yuqori ko’rsatgichlarga erishdi bu davrda tug’ilgan insonlarni qo’lda telefon qurilmasi bilan birga dunyoga kelgan desak ham bo’ladi. Ular hayotida virtual va reallik tushunchalari bir xil ma’no kasb etadi ularga insonlar bilan bevosita muloqat qilish yoki guruh chatlarida muloqat qilish bir xil ahamiyt kasb etadi. Ular barcha muammolarni uydan yoki ish joylaridan chiqmagan holda axborot kommunikatsiya texnalogiyalari orqali hal etadilar. Raqamli jamiyatning asosiy xususiyatlari, shu jumladan manfaatdor tomonlar haqida bilib oling qisqa uslub. 

* Bunday jamiyatning funktsiyalari va vositalari haqida qisqacha ma'lumotga ega bo’lishni 

* Raqamli jamiyat rivojlanishining texnologik jihatlari haqida bilim ushbu jamiyatning asosiy hayotiy vositasi bo’lgan raqamli axborot texnologiyalari haqida bilim 

* Raqamli jamiyat bilan bog'liq muammolar 

* Dizayn, ishlab chiqish nuqtai nazaridan imkoniyatlar va afzalliklar haqida bilimlarni nazarda tutadi. Raqamli jamiyat: Hayotiy faoliyatining deyarli barcha jabhalarida raqamli texnologiyalar asosida ishlaydigan jamiyat, bunday jamiyat uchun elektron vositalar odatiy hol bo’lib an’anaviy qog’oz xujjatlardan vos kechadilar; Texnologiyalar va raqamli ommaviy axborot vositalaridan intensiv foydalanish orqali axborot jamiyatidan kelib chiqadigan evolyutsiya jarayoni, bu yerda Internet o'zini axborot vositasi sifatida namoyon qiladi va markazlashtirilmagan tarmoqlar to'plami qo'shma ta'limga kirish va uzatishda birlashma hosil qiladi. Uyda, ishda, ta'lim va dam olishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) joriy etish va birlashtirish natijasida shakllangan va ilg'or telekommunikatsiya va simsiz tizimlar va yechimlar tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan zamonaviy progressiv jamiyat. Raqamli texnologiyalar turli xil individual, ijtimoiy va ijtimoiy muammolarni hal qilishda keng qo'llaniladigan jamiyatni nazarda tutadi. Bu texnologiya inson hayotining ajralmas qismi bo'lgan jamiyatdir. Ushbu jamiyatda biznes yuritish usullari va odatlari raqamli texnologiyalarga asoslangan. Ko'proq o'qing: inson resurslarini boshqarish: raqamli jamiyatdagi qiyinchiliklar Ushbu atama asosan monopoliya va raqamli texnologiyalarning tarqalishi bilan ajralib turadigan jamiyatga signal beradi. Ko'proq o'qing: raqamli jamiyatlardagi mehnat metamorfozlari: platforma ishchilari (etkazib berish) va pandemiya Insoniyat tarixidagi raqamli davrga mos keladigan jamiyat. Bu aktga bog'liq jamiyat bo'lib, u erda axborotni yaratish, tarqatish, ulardan foydalanish, integratsiya va manipulyatsiya iqtisodiy, siyosiy va madaniy faoliyatning asosiy turlariga aylanadi. 

  Savol va topshiriqlar: 

1. Raqamli iqtisodiyot koseptual modellari qaysilar? 
2. Aqilli uy, aqilli shahar tushunchalarini yoriting? 
3. Avlodlar nazariyasi hozirgi kunda qanday avlodlar paydo bo’lmoqda, avvalgilaridan farqi nimada? 
4. Raqamli jamiyat bu?

Vazifa 

Taqdim etilgan videoni analiz qiling va ma'lumotlar klasterini shakillantiring